اوضاع روم و ايران براى به دست آوردن ارزش نهضت مقدس اسلام ، بررسى اوضاع دو محيط حائز اهميت است : 1 . محيط نزول قرآن ؛ محيطى كه اسلام در آنجا ظهور و رشد و نموّ كرد . 2 . بررسى افكار مردمى كه در متمدن‌ترين نقاط جهان آن روز مىزيستند . درخشنده‌ترين نقطه‌اى را كه در آن روز تاريخ به ما معرفى مىكند ، همان دو محيط امپراتورى « روم » و « ايران » است . براى تكميل بحث بايد اوضاع هر دو كشور را از جنبه‌هاى مختلف بررسى كنيم ، تا از اين راه ارزش تمدنى كه اسلام آفريد ، روشن شود . روم آن روز ، دست‌كمى از رقيب خود ، « ايران » نداشت . جنگ‌هاى داخلى و ستيزه‌هاى خارجى كه دائما با ايران ، بر سر « ارمنستان » و غيره داشت ؛ مردم آنجا را براى پذيرش يك انقلاب جديد آماده مىساخت . اختلاف‌هاى مذهبى ، بيش از هر چيز در توسعهء اين اختلافات دخالت داشت . در ميان بت‌پرستان و مسيحيان شعلهء جنگ خاموش نمىشد ، هنگامى كه رجال كليسا حكومت را به دست گرفتند ، رقباى خود را سخت تحت فشار نهاده و اين خود به ايجاد يك اقليّت ناراضى كمك مىكرد و عامل بزرگى را كه براى پذيرش دين اسلام و استقبال گرم ملت روم ، از اين نهضت ، مىتوان شمرد ؛ محروميّت دسته‌هاى مختلف در اثر خشونت رجال كليسا بود .